Prawo cywilne w tłumaczeniach polsko-włoskich - Cz. I - Część ogólna

Dokumentem prawnym regulującym stosunki cywilnoprawne (rapporti di diritto civile) zarówno pomiędzy osobami prawnymi (persone giuridiche), jak i osobami fizycznymi (persone fisiche) jest kodeks cywilny (codice civile).

Kodeks cywilny dzieli się na cztery księgi:

Księga I - "Część ogólna"

Księga II - "Własność i inne prawa rzeczowe"

Księga III - "Zobowiązania"

Księga IV - "Spadki"

Nadrzędną zasadą kodeksu cywilnego jest równorzędność jego podmiotów względem siebie. Kolejną zasadą jest zasada autonomii woli stron i zasada swobody umów. Oznacza to, że strona może samodzielnie wybrać kontrahenta, a także strony te mogą dowolnie uzgadniać elementy umowy, za wyjątkiem tych narzuconych przez prawo. Zasada ochrony dobrej wiary (łac. bona fides) oznacza, że prawo cywilne chroni stronę, która zawarła umowę w dobrej wierze, a weszła w umowę z kimś, kto nie miał do tego prawa, np. z osobą ubezwłasnowolnioną (persona inabilitata) lub zakupiła rzecz, która była skradziona, a o tym fakcie nie wiedziała. Zasada cywilnej odpowiedzialności za długi - w Polsce za długi nie odpowiada się karnie (chyba, że zostały one zrobione naumyślnie lub powstały w wyniku niezapłaconych alimentów), jest odpowiedzialność cywilna.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r. 

Kodeks cywilny

KSIĘGA I - CZĘŚĆ OGÓLNA

TYTUŁ I - Przepisy wstępne - Disposizioni introduttive

Art. 6. Ciężar udowodnienia faktu (onere della prova) spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (effetti giuridici, conseguenze giuridiche).

Art. 7. Jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary (mala fede), domniemywa się (si presume) istnienie dobrej wiary (buona fede).

TYTUŁ II - Osoby - Persone

Art. 8. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną (capacità giuridica).

Art. 10. Pełnoletnim (maggiorenne) jest, kto ukończył lat osiemnaście.

Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych (piena capacità di agire) nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności (conseguimento della maggiore età). 

=> Zdolność prawna jest zdolnością bierną, ma ją każdy, bez względu na kondycję umysłową. Czasami nawet człowiek poczęty, ale nienarodzony (concepito ma non nato) może być jej właścicielem. Odrębną kwestią jest czy dana osoba może z tych praw korzystać, a mówi nam o tym pojęcie zdolności do czynności prawnych (capacità di agire).

Zdolność do czynności prawnych dzieli się na trzy etapy: 

1. Osoba do lat 13 i osoba całkowicie ubezwłasnowolniona (inabilitata pienamente) - brak zdolności do czynności prawnych (incapace di agire) - art. 12 k.c.

2. Osoba od 13 do 18 lat i osoba częściowo ubezwłasnowolniona (parzialmente inabilitata) - ograniczona zdolność do czynności prawnych (capacità di agire limitata) - art. 15 k.c.

=> W wyjątkowych sytuacjach, osoba posiadająca pełną lub ograniczoną zdolność do czynności prawnych może zostać ubezwłasnowolniona częściowo lub całkowicie np. z powodu choroby psychicznej lub uzależnienia, które nie pozwala jej na prawidłowe zarządzanie swoimi sprawami.

3. Osoba pełnoletnia lub kobieta powyżej 16 roku życia, która wyszła za mąż - pełna zdolność do czynności prawnych (piena capacità di agire) - art. 10 i art. 11 k.c.

Art. 16. §2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę (curatela). 

Art. 23. Dobra osobiste człowieka (beni propri della persona umana), jak w szczególności zdrowie (salute), wolność (libertà), cześć (onore), swoboda sumienia (libertà di coscienza), nazwisko lub pseudonim (cognome o pseudonimo), wizerunek (immagine propria), tajemnica korespondencji (segretezza della corrispondenza), nietykalność mieszkania (inviolabilità del domicilio), twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska (creatività scientifica, artistica, inventiva e innovativa), pozostają pod ochroną prawa cywilnego (rimangono sotto la protezione della legge civile) niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Art. 25. Miejscem zamieszkania (luogo di residenza) osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (soggiorno fisso)

Art. 33. Osobami prawnymi są Skarb Państwa (Tesoro dello Stato) i jednostki organizacyjne (unità organizzative), którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną (personalità giuridica).

=> Osoba prawna staje się taką w momencie wejścia w życie (entrata in vigore) aktu normatywnego (atto normativo), np. ustawy. Osoba prawna musi zostać wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego (iscritta al Registro Giudiziale Nazionale). Osoby prawne to np. fundacje (fondazioni), stowarzyszenia (associazioni), spółki (società). Nie mają osobowości prawnej spółka jawna (società in nome collettivo), wspólnota mieszkaniowa (cooperativa edile), stowarzyszenie zwykłe czy szkolna rada rodziców.

Art. 34. Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków (soggetto di diritti e doveri), które dotyczą mienia państwowego (patrimonio statale) nienależącego do innych państwowych osób prawnych.

Art. 43. Przedsiębiorcą (imprenditore) jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 33bis §1., prowadząca we własnym imieniu (che conduce in nome proprio) działalność gospodarczą lub zawodową (attività economica o professionale).

TYTUŁ III - Mienie - Beni

Art. 44. Mieniem (beni) jest własność (oggetto di proprietà) i inne prawa majątkowe (diritti patrimoniali)

Art. 45. Rzeczami (beni) w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne (oggetti materiali).

Art. 46. Nieruchomościami (beni immobili) są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (oggetto di proprietà separato), jak również budynki trwale z gruntem związane (edifici durevolmente collegati al suolo) lub części takich budynków, jeżeli na mocy (se in forza di) przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

Art. 46. §2. Prowadzenie ksiąg wieczystych (libri fondiari) regulują odrębne przepisy.

Art. 46 bis. Nieruchomościami rolnymi (grunty rolne - immobili agricoli) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej (attività produttiva) w rolnictwie (agricoltura) w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej (produzione vegetale e animale), nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej (compresa l'orticoltura, frutticoltura e la produzione ittica).

Art. 54 Pożytkami (profitti) prawa są dochody (proventi), które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (in base al suo scopo socioeconomico).

TYTUŁ IV - Czynności prawne - Negozi giuridici

Art. 56. Czynność prawna (negozio giuridico) wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego (regole della convivenza sociale) i z ustalonych zwyczajów (usanze stabilite).

Art. 58. §1. Czynność prawna sprzeczna z ustawą (negozio giuridico contrario alla legge) albo mająca na celu obejście ustawy (avente per scopo il raggiro della legge) jest nieważna (è nullo), chyba że (salvo che + conj.) właściwy przepis (apposita legge) przewiduje inny skutek (effetto giuridico), w szczególności (nello specifico) ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy (opportune prescrizioni legali).

Art. 61. §1. Oświadczenie woli (dichiarazione di volontà), które ma być złożone (depositata) innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.

Dział II - Zawarcie umowy - Stipula di un contratto

=> Przed zawarciem umowy zawsze ma miejsce uzgadnianie warunków i takie rozmowy mogą mieć różne formy:

1) rokowania/negocjacje (trattative, negoziati) - strony uzgadniają wszystkie postanowienia przyszłej umowy; umowa zostaje zawarta, gdy strony porozumieją się co do wszystkich postanowień umowy. (Art. 72 k.c.)

2) przetarg (gara, gara d'appalto, appalto) - jego istotą jest poszukiwanie strony, która zaoferuje nakorzystniejsze warunki. Przetarg może być ustny - aukcja, licytacja (asta) lub pisemny.

3) oferta - Oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia tej umowy (art. 66. §1.)

=> Umowa adhezyjna (contratto di adesione) jest wyjątkiem od zasady swobody umów. Do takiej umowy bowiem możemy jedynie przystąpić, ale nie możemy negocjować jej warunków: np. umowa o dostawę gazu, prądu, bilet pkp itp.

Art. 73. §1. Jeżeli ustawa zastrzega (prescrive; *prescrivere - nakazywać, zalecać) dla czynności prawnej formę pisemną, dokumentową albo elektroniczną, czynność (negozio giuridico) dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy (senza l'osservanza della forma riservata) jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności (pena di nullità).

Art. 78. §1. Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu (l'apposizione della firma di proprio pugno) na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy (stipula del contratto) wystarcza wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany.

Art. 79. Osoba niemogąca pisać (persona impossibilitata a scrivere) może złożyć oświadczenie woli w formie pisemnej w ten sposób, że uczyni na dokumencie tuszowy odcisk palca (apporre un'impronta con inchiostro), a obok tego odcisku osoba przez nią upoważniona wypisze jej imię i nazwisko oraz złoży swój podpis, albo w ten sposób, że zamiast składającego oświadczenie podpisze się osoba przez niego upoważniona, a jej podpis będzie poświadczony (firma autenticata) przez notariusza, wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa z zaznaczeniem, że został złożony na życzenie osoby niemogącej pisać. 

Art. 81. §1. Jeżeli ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej od urzędowego poświadczenia daty (certificazione d'ufficio della data), poświadczenie takie jest skuteczne także względem osób nieuczestniczących w dokonaniu tej czynności prawnej (data pewna - data certa).

DZIAŁ IV - Wady oświadczenia woli - Diffetti della dichiarazione di volontà

Art. 82. Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów (per qualsivoglia motivo) znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej (malattia psichica), niedorozwoju umysłowego (ritardo mentale) albo innego, chociażby nawet przemijającego (sebbene anche temporaneo), zaburzenia czynności psychicznych (disturbo delle attività psichiche).

Art. 83. §1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru (dichiarazione di volontà simulata). Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.

Art. 83. §2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność (non pregiudica l'efficacia) odpłatnej czynności prawnej (negozio giuridico a titolo oneroso), dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek (se in seguito a) tej czynności osoba trzecia nabywa prawo (acquisisce il diritto) lub zostaje zwolniona od obowiązku (o è liberato dall'obbligo), chyba że działała w złej wierze.

Art. 84. §2. Można powoływać się (è ammesso far riferimento a) tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie (in modo diligente), nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny - errore essenziale).

Art. 86. §1. Jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie (insidiosamente), uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu (depositata sotto l'influsso dell'errore) może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej (assetto negoziale).

Art. 88. §1. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli (decadenza degli effetti legali della dichiarazione di volontà), które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby (sotto l'effetto di errore o minaccia), następuje przez oświadczenie złożone (dichiarazione rilasciata) tej osobie na piśmie.

Art. 88. §2. Uprawnienie do uchylenia się wygasa (il diritto alla decadenza si prescrive): w razie błędu – z upływem roku od (allo scadere dell'anno da...) jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

DZIAŁ VI - Przedstawicielstwo - Rappresentanza

Art. 95. §1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych (salvo le eccezioni previste dalla legge) albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela (si può realizzare il negozio giuridico attraverso un rappresentante).

Art. 96. Umocowanie do działania w cudzym imieniu (potere di rappresentanza in nome e per conto rappresentato) może opierać się na ustawie (può essere conferito dalla legge) (przedstawicielstwo ustawowe - rappresentanza prevista dalla legge) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo - procura).

Art. 98. Pełnomocnictwo ogólne (procura generale) obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu (potere per attività di ordinaria amministrazione). Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności.

Art. 101. §1. Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane (revocata), chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa (a meno che il rappresentato non abbia rinunciato alla revoca della procura) z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Art. 101. §2. Umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika (potere cessa con la morte del rappresentato o del rappresentante), chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Art. 109. §1. Prokura (procura) jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (Anagrafe ed informazione centrale delle imprese individuali) albo do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (Registro Nazionale Giudiziario), które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych (attività giudiziale e stragiudiziale), jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (legate con l'esercizio dell'impresa).

Art. 109. §2. Prokurentem (rappresentante) może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.

=> Pełnomocnictwo może być szczególne (procura speciale), rodzajowe (procura generica) i ogólne (procura generale).

*ustanowić pełnomocnika => nominare un rappresentante 

TYTUŁ VI - Przedawnienie roszczeń - Prescrizione delle azioni

Art. 117. §1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu (azoini patrimoniali sono sottoposte a prescrizione).

Art. 117. §2. Po upływie terminu przedawnienia (decorso il termine di prescrizione) ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne.

Art. 119. Terminy przedawnienia (termini di prescrizione) nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

Art. 120. §1. Bieg przedawnienia (il corso del termine di prescrizione) rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (in cui l'azione diventa esigibile). Jeżeli wymagalność roszczenia (esigibilità) zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego (avente diritto), bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.